Wyobraź sobie sytuację - wracasz do domu po długim dniu pracy, włączasz światło w kuchni i zauważasz szybko poruszającego się owada przy ścianie. Twoja pierwsza myśl? "O nie, karaluchy!" Jednak często w takich przypadkach mamy do czynienia nie z karaluchami, lecz z biegaczowatymi - chrząszczami, które przypadkowo znalazły się w naszym domu. Te robaki podobne do karaluchów mogą wywołać niepokój, ale warto poznać je bliżej, aby wiedzieć, jak sobie z nimi radzić.
to rodzina chrząszczy, która obejmuje ponad 40 000 gatunków na całym świecie. W Polsce występuje kilkaset gatunków. Te owady najczęściej bytują na powierzchni gleby, prowadząc naziemny tryb życia. Wyróżniają się różnorodnością rozmiarów, kształtów i ubarwienia, choć najczęściej spotykamy okazy ciemno ubarwione o błyszczącym pancerzyku.
Ciekawostką jest fakt, że u większości gatunków biegaczowatych pokrywy skrzydeł są zrośnięte, co sprawia, że nie potrafią latać - druga para skrzydeł zanikła w toku ewolucji. Tylko niewielka liczba gatunków zachowała zdolność do lotu, i to właśnie one najczęściej przylatują do naszych domów, zwabione światłem lamp w nocy.
Zarówno dorosłe chrząszcze, jak i ich larwy są drapieżnikami. Żerują głównie nocą, polując na inne owady, ślimaki, dżdżownice i różne bezkręgowce. Z tego względu biegaczowate uważa się za pożyteczne w ogrodach i na polach, gdzie stanowią naturalną ochronę przed wieloma szkodnikami.
Wśród najczęściej spotykanych gatunków biegaczowatych w Polsce możemy wymienić kilka interesujących przedstawicieli.
Didier Descouens, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons
Zamieszkuje ciepłe stanowiska w ogrodach, łąkach i polach. Jest niezwykle efektywnym łowcą, zjadającym dziennie pokarm o masie stanowiącej aż 1,3 masy własnego ciała! Ten gatunek specjalizuje się w polowaniu na ślimaki, dżdżownice i owady, w tym także na stonkę ziemniaczaną, przez co jest szczególnie ceniony przez ogrodników. Pojawia się na powierzchni gleby w kwietniu, a nowe pokolenie chrząszczy wykształca się jesienią.
Preferuje lasy liściaste i mieszane, a także wilgotne i żyzne gleby oraz ocienione brzegi wód. Odżywia się różnymi owadami i ich larwami. Ciekawym aspektem jego biologii jest sposób zimowania - dorosłe osobniki spędzają zimę w głębokich norkach w próchnicy, a wiosną po kopulacji składają jaja w zagłębienia gleby.
Wyróżnia się upodobaniem do suchych, słonecznych i skąpo porośniętych stanowisk. W przeciwieństwie do wielu innych gatunków biegaczowatych, które unikają słońca, ten gatunek chętnie biega po gorącym piasku nawet w godzinach południowych. Co ciekawe, oprócz owadów zjada również miękkie ziarna z kłosów i inny pokarm roślinny.
Ma charakterystyczne pokrywy porośnięte króciutkimi, gęstymi włoskami. Można go spotkać praktycznie wszędzie, głównie na polach, gdzie chowa się pod kamieniami. Jego zasięg obejmuje całą strefę palearktyczną.
Biegaczowate nie są typowymi szkodnikami domowymi i nie dążą celowo do zamieszkania w naszych domach. Ich obecność w budynkach jest zazwyczaj przypadkowa. Za dnia te chrząszcze kryją się pod liśćmi, kłodami, kamieniami i innymi przedmiotami zapewniającymi im schronienie. Przedostają się do budynków przez otwory wokół okien i drzwi lub po prostu przez otwarte drzwi.
Częstym problemem jest mylenie biegaczowatych z karaluchem wschodnim ze względu na podobny wygląd i szybki sposób poruszania się. Właśnie dlatego często nazywa się je robakami podobnymi do karaluchów. Warto jednak wiedzieć, że biegaczowate, w przeciwieństwie do karaczanów, nie rozmnażają się wewnątrz budynków i nie stanowią zagrożenia zdrowotnego. Mogą jednak zanieczyścić produkty spożywcze, jeśli dostaną się do naszej spiżarni.
Aby skutecznie zapobiegać przedostawaniu się biegaczowatych do budynków, warto zastosować kilka prostych metod profilaktycznych.
Pierwszym krokiem powinno być usunięcie potencjalnych kryjówek na zewnątrz budynku. Stare deski, kamienie, śmieci, opadłe liście - wszystkie te elementy mogą stanowić schronienie dla biegaczowatych. Warto również rozważyć rezygnację z wyściółki korowej (mulczu) w bezpośrednim sąsiedztwie budynku oraz odsunięcie od ścian drewna kominkowego.
Wewnątrz budynku, szczególnie w pomieszczeniach takich jak garaż czy piwnica, do których biegaczowate najczęściej wnikają, dobrze jest usunąć niepotrzebne i nieużywane przedmioty, które mogą stanowić dla nich kryjówki.
Kluczowe znaczenie ma również dbałość o szczelność obiektu. Sprawdź, czy twoje drzwi dobrze przylegają do framugi, zamontuj siatki w otworach wentylacyjnych i napraw wszelkie szczeliny i szpary w ścianach, wokół drzwi, okien i innych miejsc, przez które chrząszcze mogłyby się dostać do środka.
Interesującym aspektem profilaktyki jest także odpowiednie oświetlenie zewnętrzne. Ponieważ niektóre gatunki biegaczowatych mogą latać i są przyciągane przez światło, warto unikać stosowania lamp rtęciowych przy wejściach do budynku. Lepszym rozwiązaniem są lampy sodowe, które powinny być umieszczone na słupach z dala od budynku, a nie bezpośrednio na jego ścianach.
Jeśli mimo zastosowanych środków profilaktycznych biegaczowate przedostaną się do twojego domu, istnieją skuteczne metody ich eliminacji. Najczęściej stosowane są dwie metody interwencyjne: wyłapywanie oraz opryskiwanie.
Biegaczowate poruszają się po podłodze wzdłuż ścian. Wykorzystując tę wiedzę, możesz ustawić rzędy pułapek lepowych przy drzwiach i innych miejscach, którymi chrząszcze przedostają się do środka. Najlepiej sprawdzają się białe pułapki bez nadruku. Co ciekawe, biegaczowate nie reagują na wabiki zapachowe, więc pułapki nie muszą zawierać dodatkowych atraktorów.
Efektywną strategią jest okresowa zmiana ustawienia pułapek i przemieszczanie ich tam, gdzie chrząszcze są najczęściej widywane. Warto konsultować się w tej kwestii z osobami sprzątającymi pomieszczenia, które często są najlepszym źródłem informacji o miejscach występowania owadów. Stosując te zasady, można szybko wyłapać biegaczowate, a pozostawiając pułapki na stałe, eliminować wszystkie osobniki, które zdołają wtargnąć do budynku.
W przypadku intensywnej inwazji można rozważyć zastosowanie zabiegów chemicznych. Jednak nie jest konieczne opryskiwanie całego pomieszczenia - wystarczą zabiegi miejscowe na podłogę przy ścianie tam, gdzie chrząszcze są widoczne. Skuteczne są również zabiegi wokół szczelin okien lub drzwi, którymi owady przedostają się do środka, oraz na powierzchnię wokół drzwi od zewnątrz i wewnątrz.
W przypadku zabiegów na zewnątrz budynku najczęściej stosuje się rezydualne pyretroidy. Gdy problem jest trwały i uciążliwy, można sięgnąć po preparaty w formie zwilżalnych proszków (WP) lub mikro-kapsułkowanych (CS). Zabieg powinien obejmować powierzchnię otoczenia budynku - cement, mulcz, przylegającą glebę - tworząc opaskę ochronną o szerokości 6-15 metrów wokół budynku. Należy jednak pamiętać, że opady deszczu mogą zmyć substancje aktywne, zmniejszając skuteczność zabiegu.
Mimo że obecność biegaczowatych w naszych domach może być niepożądana, warto pamiętać, że w środowisku naturalnym pełnią one bardzo pożyteczną rolę. Jako drapieżniki polują na wiele szkodników ogrodowych i rolnych, przyczyniając się do utrzymania równowagi ekologicznej.
Biegacz złocisty, na przykład, jest ceniony przez ogrodników za skuteczne polowanie na stonkę ziemniaczaną. Z kolei inne gatunki redukują populacje ślimaków, mszyc i innych szkodników. Dlatego też, zamiast dążyć do całkowitego wyeliminowania tych chrząszczy z naszego otoczenia, lepiej skupić się na uniemożliwieniu im dostępu do wnętrza budynków.
Niektóre gatunki biegaczowatych są objęte ochroną prawną ze względu na ich rzadkość i znaczenie ekologiczne. Zanim zdecydujemy się na radykalne metody zwalczania, warto upewnić się, czy mamy do czynienia z pospolitym gatunkiem, czy może z chronionym okazem, który przypadkowo zabłądził do naszego domu.
Biegaczowate, mimo swojej niepozorności, są fascynującymi stworzeniami o złożonej biologii i ekologii. Ich obecność w naszych ogrodach świadczy o zdrowym ekosystemie, a ich przypadkowe wtargnięcia do domów nie powinny być powodem do paniki. Przy zastosowaniu odpowiednich środków profilaktycznych i metod interwencyjnych możemy skutecznie ograniczyć obecność tych robaków podobnych do karaluchów w naszych budynkach, jednocześnie doceniając ich rolę w przyrodzie.
